Resonance Renaissance

Wie waren de kunstenaars van de Brabantse gouden eeuw, hoe zagen hun ateliers eruit en wie kocht hun werk? Ontdek de glans van de zestiende eeuw tegen de onrust van de religieuze spanningen in onze contreien.

In 1500 komt Karel V op de troon. Zijn hof werd in de Nederlanden vertegenwoordigd door invloedrijke landvoogdessen zoals Margareta van Oostenrijk en Maria van Hongarije, wier residenties culturele centra waren met internationaal geroemde kunstcollecties. Brabantse steden zoals Antwerpen en Brussel trokken kunstenaars, drukkers, musici en ambachtslieden uit heel Europa aan, van beroemdheden zoals Albrecht Dürer tot jonge kunstenaars die hun geluk kwamen beproeven.

Naast klassieke kunstvormen komt ook de materiële cultuur in beeld. We leren kunstenaars en hun ateliers kennen, inclusief de medewerkers (meesters, gezellen, leerlingen, vrouwen) en zien hoe arbeidsverdeling de kunstproductie in de zestiende eeuw naar nieuwe hoogten stuwde. Ook ontdekken we wie kunst kocht, op bestelling of via de groeiende kunstmarkt, en hoe kunstenaars zich aanpasten aan nieuwe thema’s zoals mythologie en landschappen, naast de traditionele religieuze onderwerpen en portretten.

Kunstenaars reisden naar Italië om werken van Michelangelo, Rafaël en klassieke beelden en ruïnes te bestuderen, terwijl thuisblijvers trends volgden via prenten. De artistieke bloei voltrok zich echter tegen de achtergrond van religieuze spanningen na 1517, die culmineerden in de Beeldenstorm van 1566.

-----

Natasja Peeters is doctor in de Kunstwetenschappen en Bachelor in Geschiedenis. Ze werkte als onderzoeker aan de Rijksuniversiteit Groningen en het MSK Brussel en als curator in het MSK Antwerpen. Ze publiceerde een monografie over de schilder Frans Francken, gebaseerd op haar proefschrift en doceerde aan de Vrije Universiteit Brussel. Sinds 2006 is ze conservator iconografie in het Koninklijk Legermuseum, Brussel. Vanaf 2017 is ze Directeur Collecties bij de opvolger, het War Heritage Institute.

Plus Oultre was de lijfspreuk van keizer Karel V en symbool voor een eeuw die grenzen verlegde. Kernleden en vaste gastmuzikanten van het Utopia ensemble laten je via zang en luit kennismaken met de verfijnde meerstemmigheid van de toonaangevende Vlaamse Polyfonie.
Dr. Hendrik Vanden Abeele biedt vooraf context en laat je met andere oren luisteren.
 

Lezing

Hendrik Vanden Abeele neemt het publiek mee in de wereld achter het programma ‘Plus Oultre’ van Utopia: een zestiende-eeuws Europa in beweging, waarin componisten en musici zich opvallend vrij tussen Noord en Zuid bewogen. Namen als Josquin Desprez, Orlandus Lassus en Pierre de la Rue duiken daarbij vanzelf op, maar minstens even boeiend is het netwerk waarin zij functioneerden: een gedeelde muzikale taal die zich uitstrekt van de Lage Landen tot Italië en Spanje. Dat idee van ‘Plus Oultre’ – verder dan het bekende – zit ook in de muziek zelf: in hoe stemmen zich tot elkaar verhouden, in de manier waarop geestelijk en wereldlijk repertoire in elkaar overlopen, en in de compacte maar vaak erg geladen expressie van deze stukken. Daarnaast gaat hij kort in op de rol van de luit als verbindend element, en op de vraag hoe deze ogenschijnlijk kleine vormen toch een opmerkelijke intensiteit en directheid kunnen ontwikkelen.

---

Hendrik Vanden Abeele is pianist, zanger, dirigent, voordrachthouder, auteur en onderzoeker. Hij was en is (gast)docent aan verschillende Vlaamse en Nederlandse conservatoria (Leuven, Antwerpen, Rotterdam, Den Haag) en verbonden aan de kunsteducatieve organisatie Amarant en de Alamire Foundation (KU Leuven). Als muzikant zong hij bij het Vlaams Radio Koor en stichtte het vocaal ensemble Psallentes. Samen met Liesbet Vereertbrugghen en Nicole Van Opstal is hij auteur van het boek ‘De stilte van de muziek voor Bach’ (Borgerhoff & Lamberigts, 2020).  

Concert

Plus Oultre was de lijfspreuk van keizer Karel V, symbool voor een zestiende eeuw die grenzen verlegde en haar wereld vergrootte. Ook in de muziek werd de horizon verbreed. Componisten uit de Lage Landen, Frankrijk, Spanje en Italië ontwikkelden een verfijnde meerstemmigheid waarin elke stem een eigen kleur en betekenis krijgt.

In motetten en chansons van onder anderen Josquin Desprez, Orlandus Lassus en Pierre de la Rue versmelten de stemmen tot een helder en evenwichtig klankweefsel. De muziek is transparant, maar geladen met emotie: verlangen en berusting, devotie en intimiteit krijgen vorm in geconcentreerde miniaturen. 

Naast het geestelijke repertoire bloeit het wereldlijke lied. Franse en Italiaanse liefdesliederen laten een directe, menselijke expressie horen — soms licht en speels, soms intens en weemoedig.

De luit vormt de rode draad door het programma. In solowerken klinkt zij verfijnd en dansant; als begeleider verbindt zij de stemmen en schept zij een warme, intieme sfeer. Zo vervagen grenzen: tussen stem en instrument, tussen Noord en Zuid, tussen verstilling en beweging.

---

Kernleden en vaste gastmuzikanten van het Utopia Ensemble bezorgen u een magische avond:

• Michaela Riener: Mezzosopraan
• Adriaan de Koster: Tenor
• Vincent Berger: Bas
• Thomas Langlois: Luit

Rondleiding (NL) in het museum van de Koninklijke Bibliotheek en documentaire (FR/NL ondertiteld) over het unieke Basses Danses Manuscript (ms 9085) van Margareta van Oostenrijk.

Het zeldzame Basses Danses-handschrift van Margareta van Oostenrijk (KBR, ms. 9085) is de belangrijkste en meest uitgebreide bron voor de 15de-eeuwse ‘basse danse’.

Via een rondleiding door Dr. Ann kelders en een documentaire gemaakt door de Alamire Foundation ontdek je het verhaal achter dit unieke zwarte met goud en zilveren inkt beschreven manuscript.

Met de steun van Alamire Foundation & KBR

Schaarbeekse jazz-kat Toine Thys gaat in muzikale dialoog met collega's oude muziek

Vier muzikanten met een verschillende achtergrond verenigen zich in een uniek half-consort. Op het kruispunt van jazz en oude muziek blaast
het ensemble de oude ‘diminutio’- kunst nieuw leven in: de lange noten op de partituur dienen als basis voor vrije versieringen met kortere noten (letterlijk verkorten of diminuer).

Toine Thys: Saxofoons
Raphaël Collignon: Klavier
Pieter Vandeveire: Viola da Gamba
Sofie Vanden Eynde: Luit